Derin Dünya Tarihi II — Önsöz — Jeton ve Tablet

Bu önsözün nesneleri. Englund 2011 ("Accounting in Proto-Cuneiform", The Oxford Handbook of Cuneiform Culture) ve Englund 1998 bu cilt için tam metinlerinden okunmuştu; nüshaları denetlenebilir biçimde elde tutulmamıştır, ve bu yüzden aşağıdaki alıntılar Türkçeye çevrilmiş hâlleriyle, düz eğik yazıyla verilmiştir — nüshanın bastığı gibi değil. Schmandt-Besserat 1992 ve 1996, ve Englund'un onlara dair iki değerlendirmesi, bu cilt hazırlanırken erişilemedi; jeton tezi hakkındaki hüküm buraya Englund 2011 üzerinden gelmiştir.

Birinci cilt bir sütunla bitti: Anadolu'da bir sırtta, hiçbir şey yetiştirmeyen insanlar tarafından çıkarılmış, oyulmuş ve dikilmiş on ton kireçtaşı. O kitapta kalmak için yapılmış ilk nesneydi. Hiçbir mesaj taşımıyordu.

Bu cilt altı bin üç yüz yıl sonra, bütünüyle başka bir mertebeden bir nesneyle başlıyor. Yumruk büyüklüğünde bir kil parçası; içi boş, yüzeyi mühürlü, ve içinde ufak biçimli nesneler tıkırdıyor. Adı bulla, ya da zarf; heykel olarak, alet olarak, ve bir insanın isteyeceği herhangi bir şeyin kabı olarak işe yaramaz. Bir soruyu karara bağlamak için yapıldı: kaç tane, neyden, kimin borcu.

Sütunla kil topun arasında olan şey yazının tarih-öncesidir, ve son yarım yüzyıldır —ders kitaplarında, müzelerde, popüler anlatıların çoğunda— tek bir temiz dizi olarak anlatılıyor: jetonlar, sonra zarf içinde jetonlar, sonra zarfın üstünde içindeki jetonları kaydeden işaretler, sonra içinde hiç jeton olmayan düz bir tablet üstünde işaretler. Muhasebenin kile düşen gölgesi olarak yazı.

Dizi büyük ölçüde desteklenmiş durumda. Aynı zamanda, dolaşımdaki güçlü hâliyle, derleyicisinin kendisinin denetleyemediği bir örneklem üstüne kurulmuş bir yeniden kurgudur; ve onun uzak ucunda duran metinleri yayıma hazırlamakla kariyerini geçirmiş adam tarafından basılı olarak tartışılmıştır. Bu önsöz ikisini birden ortaya koyuyor, çünkü cildin birinci yöntemsel taahhüdü şudur: ünlü bir yeniden kurgu ile onun delili iki ayrı nesnedir.

Jetonlar küçük kil biçimlerdir — koniler, küreler, diskler, dörtyüzlüler, yumurtalar, silindirler, ve oyulmuş ya da noktalanmış daha işli biçimler — Türkiye'den İran'a Yakın Doğu boyunca, standart anlatıya göre sekizinci ile dördüncü binyıl arasına yayılan tortullarda bulunmuş. Denise Schmandt-Besserat bunlardan sekiz bin kadarını Türkiye, Suriye, Ürdün, İsrail, Irak ve İran'dan derleyip bir veritabanı kurdu; 1992'de Before Writing, 1996'da daha kısa biçimiyle How Writing Came About olarak yayımladı. Savı, ana hatlarıyla: biçimler sayaçtı, her biri belirli bir malın bir biriminin karşılığıydı; mühürlü kil zarflara kapatılmışlardı, muhtemelen bir borcu kaydetmek için, öyle ki içindeki sayım mühür kırılmadan değiştirilemesin; biçimler, mühürlemeden önce zarfın dışına basılmıştı, böylece içerik zarf kırılmadan okunabilsin; ve bir kez dıştaki işaretler yeterli olunca, zarf düzleştirilip tablete dönüştü ve içindeki jetonlar gereksizleşti. Sayım işarete, üç boyutlu muhasebe iki boyutlu yazıya dönüştü.

Arkaik metinlerin Berlin'de ve sonra Los Angeles'ta yayıma hazırlanmasını yöneten ve Cuneiform Digital Library Initiative'i kuran Robert K. Englund, bunun bir kısmını kabul etti ve bir kısmını reddetti, ve bölünme kesindir. Proto-çivi yazısı muhasebesine dair 2011 tarihli anlatımında Schmandt-Besserat'ın şemasını bir şekil olarak yeniden basıyor — jetonlar, karmaşık jetonlar, bullalar, sayısal tabletler, ideografik tabletler — ve sağlam temelli olan parçayı söylüyor. İddianın iki olguya dayandığını yazıyor. Birincisi: yalın jetonlar, proto-çivi yazısının yaklaşık MÖ 3300'de belirmesinden hemen önceki dönemlerde ayrı ayrı topluluklar halinde toplanıp kil toplara kapatıldı, ve o toplar sonra silindir mühür baskılarıyla mühürlendi — üç bin yıllık Babil idari tarihinin alameti farikası. İkincisi, ve bu bölünmenin dayanağı: plastik jetonlar kimi topun dış yüzeyine kendileri basılmıştı; bıraktıkları izler, hem fiziksel olarak hem de bağlamları içinde, erken sözde sayısal tabletlerin basılmış sayısal işaretlerine, ve üçüncü binyılın sonundaki Ur III dönemine kadar inen Babil hesaplarının eğrisel geleneğine, tam olarak uyuyor.

Son kısım iddianın ağırlığını taşıyor: uyum yalnız en erken tabletlerle değil, bin beş yüz yıl sonrasına kadar süren bir çizim geleneğiyle.

How Writing Came About üzerine 1998 tarihli değerlendirmesinde mutabakat konumunu, bu cildin benimsediği sözcüklerle koydu: alandaki genel bir mutabakat, yalın jetonların sayısal ve metrolojik notasyonlar için kullanılan basılmış proto-çivi yazısı işaretlerinin öncülleri olduğu görüşünü destekliyor.

Kabul etmediği şey güçlü sürümdü — her jeton biçiminin bir mal işaretine karşılık geldiği, ve erken yazının bütün işaret dağarının bir jeton dağarından indiği sürüm. İtiraz bir örnekleme itirazıdır, ve bu kitabın ciddiye aldığı türdendir: "jeton" külliyatı, dört binyıl ve beş modern ülke boyunca toplanmış küçük kil nesnelerin bir kataloğudur; farklı kayıt ölçütlerine sahip kazıcılar tarafından derlenmiştir, ve bir nesneye jeton demenin ölçütü kısmen onun jetona benzemesidir. Benzerlikle tanımlanmış ve küçük kil parçalarını saklamayı akıl etmiş olan herkes tarafından doldurulmuş bir kategori, çarpık bir örneklem olmaya yatkındır, ve onun üstüne kurulan bir dizi çarpıklığı devralır.

[…]
